Wat zijn polyfenolen, waar vindt u ze en welke effecten hebben ze

Polyfenolen zijn organische verbindingen die als bijproduct van de fotosynthese in planten ontstaan en bekendstaan als fytochemicaliën en krachtige antioxidanten. Polyfenolen worden beschouwd als stoffen die de gezondheid sterk bevorderen en komen voor in fruit, groenten, volkorenproducten, peulvruchten, kruiden en plantaardige vetten. Er bestaan echter ook fenolverbindingen die uniek zijn voor olijfolie. In olijfolie zijn 36 fenolverbindingen bekend. De twee die vandaag de dag het meest onderzocht worden op het gebied van gezondheidsbescherming, zijn oleocanthal en oleacein, bekend om hun ontstekingsremmende en antioxiderende eigenschappen. Vanzelfsprekend geldt dat kwalitatief hoogwaardigere extra vergine olijfolie veel meer van deze polyfenolen bevat.

Oleocanthal en oleacein

De aanwezigheid van oleocanthal wordt aangeduid door een prikkelend tot bijtend effect achter in de keel, dat soms een hoestreflex veroorzaakt. Oleacein is dan weer typisch voor de bitterheid op de tong. Bij mensen die gewend zijn olijfolie in de supermarkt te kopen, worden deze eigenschappen van scherpte en bitterheid vaak ten onrechte als een gebrek van de olijfolie beschouwd. Vanuit gezondheidsoogpunt is het dus juist wenselijk om olie met bitterheid en scherpte te verkiezen. Mildere oliën zijn dus veel minder heilzaam voor het menselijk lichaam.

Wat beïnvloedt de hoeveelheid polyfenolen

Niet elke extra vergine olijfolie bevat echter een hoger aandeel polyfenolen. Het fenolgehalte verandert afhankelijk van de bodem- en weersomstandigheden, het olijfras, het tijdstip van de oogst (de rijpingsfase van de vrucht - hoe vroeger de oogst en hoe groener de olijven, hoe hoger het fenolgehalte) en hoe snel ze geperst worden (hoe lager de zuurgraad, hoe hoger het polyfenolgehalte), de oogst- en maaltechniek van de olijven zelf, de opslag enzovoort. Ook de biologische diversiteit in de olijfgaard draagt bij aan de rijkdom van de bodem en beïnvloedt zo de kwaliteit van de olijven. Klimatologische omstandigheden zoals regen, droogte of wind hebben een grotere of kleinere invloed op het fenolgehalte en de hoeveelheid geproduceerde olijfolie, afhankelijk van het moment waarop ze zich voordoen tijdens de rijping van de olijfvrucht.

Effecten van polyfenolen

Een van de belangrijkste manieren waarop olijfolie rijk aan polyfenolen het cardiovasculaire risico kan verlagen, is door het totale en het LDL-cholesterolgehalte te verlagen. Een verhoogd LDL-cholesterolgehalte zorgt er namelijk voor dat overtollig cholesterol zich afzet in de vaatwanden, waar het sclerotische plaques vormt. Daardoor verliezen de bloedvaten hun elasticiteit en wordt de ruimte voor de bloeddoorstroming kleiner. HDL-cholesterol heeft daarentegen een beschermende functie, omdat het het bloed van overtollig cholesterol ontdoet. Er is ook vastgesteld dat polyfenolen uit olijfolie het HDL-cholesterolgehalte verhogen en het vermogen ervan verbeteren om cholesterol uit de slagaders te verwijderen, voor transport naar de lever en uiteindelijke eliminatie via de gal. Hoe hoger het polyfenolgehalte, hoe groter het vermogen om het LDL-cholesterol te verlagen en het HDL-cholesterol te verhogen. Een andere manier waarop olijfolie zijn heilzame cardiovasculaire effecten uitoefent, is via zijn positieve invloed op de elasticiteit van de bloedvaten. Daardoor wordt een gezonde bloeddoorstroming en een normale bloeddruk ondersteund.

Welke olie en hoeveel wordt aanbevolen

Volgens wetenschappelijke studies treden de weldadige effecten van olijfolie aantoonbaar op bij een consumptie van 2 eetlepels per dag. Met deze hoeveelheid kunt u eenvoudig de oliën vervangen die u gewoonlijk gebruikt. Dit gegeven verklaart ook de effecten van het zogenaamde mediterrane dieet, waarbij het aantal mensen in de bevolking met hart- en vaatziekten ongeveer 40 procent lager ligt. Wilt u dus olie met zoveel mogelijk polyfenolen, kies dan voor extra vergine olie van een zo vers mogelijke oogst. Er wordt aangegeven dat extra vergine olijfolie van de eerste persing tussen de 150 en 350 mg polyfenolen per kg olijfolie zou moeten bevatten. Het raffineren van olijfolie vernietigt de hoeveelheid polyfenolen volledig, en de waarde daalt tijdens dat proces tot amper 2,7 mg per kg. Bij onze eigen olijfolie toonden de laatste metingen waarden van 625 mg per kg voor het ras Viduena Envero, 669 mg per kg voor Lechín, en 960 mg per kg voor de premium vergine olie Viduena Temprano. Werkelijk topwaarden, die van de oliën van Laguna de Fuente de Piedra eerder een medicijn dan een voedingsmiddel maken. De effecten zijn al aantoonbaar na kortdurend gebruik van slechts enkele weken.

Tot slot een samenvatting van een studie van Harvard University en andere onderzoekscentra, gepubliceerd in de afgelopen tien jaar. Er werd vastgesteld dat olijfolie rijk aan polyfenolen helpt om: