IN SPANJE HEERST OP KERSTAVOND VRIJHEID
Het kerstavonddiner in Spanje is een tamelijk ingewikkeld onderwerp. Wie bij ons geen kalkoen op tafel zet, wordt meteen tot ketter verklaard en brandt in de hel. In Spanje bestaat er geen enkel even iconisch kerstavondgerecht. Hoewel er in heel Spanje wel bepaalde terugkerende accenten in het kerstmenu te vinden zijn, heerst er bij de keuze veel meer vrijheid dan bij ons. In het register van toegestane gerechten vindt u zowat alles wat u zich maar kunt voorstellen: belegen kazen, de beste jamóns, gebakken groentevoorgerechten (in Alicante bijvoorbeeld gebakken artisjokken), zeevruchten op duizend manieren, vis- of kippensoep, dure vleessoorten, gebakken vis en typische familiedesserts. Omdat het vrijwel onmogelijk is om de chaos van het Spaanse kerstmenu in één artikel samen te vatten, beperken we ons tot het weergeven van een authentiek verslag van onze vriend José Miguel Ramírez over hoe het kerstavonddiner traditioneel verloopt bij hen thuis in Malaga.
Afb. In Alicante worden als voorgerecht graag gebakken artisjokken geserveerd.
HET KERSTAVONDDINER IS DE FAMILIEBIJEENKOMST BIJ UITSTEK
"Om te beginnen moet ik zeggen dat dit de meest familiale van al onze familiebijeenkomsten is. Verjaardagen, Pasen, communies, doopfeesten - allemaal halen ze het niet bij deze avond. De hele familie komt samen: ik, mijn vrouw, onze kinderen, mijn broers en zussen met hun kinderen (in totaal acht stuks) en natuurlijk hun partners, de zus van mijn vrouw met haar man en kinderen, mijn ouders en de ouders van mijn vrouw, en soms ook mijn twee neven met hun gezinnen. Als u goed heeft meegeteld, begrijpt u dat we op kerstavond met behoorlijk wat mensen zijn, ik zou zelfs zeggen te veel, maar niemand van ons zou het zich anders kunnen voorstellen.
Omdat bij ons met Kerstmis alles in een licht katholieke sfeer verloopt, verwijst er voortdurend wel iemand op de een of andere manier naar de geboorte van Christus, wat op zijn manier best vervelend kan zijn, maar het hoort er nu eenmaal bij. Voordat we aan het eten beginnen, leest een van de kinderen een gebed voor en een vrij lange wens voor alle armen op deze wereld. Meestal maakt me dat behoorlijk emotioneel en beginnen mijn ogen te prikkelen van een opwellende traan. Dat is typisch voor iemand die in dit deel van de wereld leeft.
Afb. Zeevruchten zijn slechts het voorspel op de uiteindelijke vleesstorm.
IEDEREEN DOET ALLES
Voordat ik het over het eten zelf heb, moet ik eerst iets zeggen over hoe de organisatie van de hele avond in zijn werk gaat. Omdat het aantal disgenoten zo extreem hoog is, is het vrijwel onmogelijk om de voorbereiding van het hele diner aan één kok of kokkin uit onze familie toe te vertrouwen. Daarom is er in de loop der jaren een licht chaotische regel ontstaan: elke familie neemt, na een niet al te consequente onderlinge afstemming, de ingrediënten mee voor een gerecht, dat ze vervolgens in de loop van de avond, in een volstrekt onoverzichtelijke sfeer, klaarmaken. Het hoeft geen betoog dat dubbele of driedubbele porties, of juist een tekort aan een essentieel ingrediënt, een terugkerend fenomeen van de hele avond zijn.
Afb. Exclusieve zeevruchten dienen als demonstratie van familiaal succes.
EERSTE GANG - KAAS, JAMÓN EN ZEEVRUCHTEN
Eerst wordt goede schapen- en geitenkaas geserveerd, jamón, idealiter, al is dat niet altijd het geval, met de hand aan tafel gesneden van een hele ham, en een rijke selectie zeevruchten, waarin de koude, gekookte garnalen uit San Lúcar nooit mogen ontbreken. Wat jamón betreft, wordt in onze familie alleen jamón ibérico toegestaan, en die begeleidt niet alleen kerstavond, maar de hele kerstperiode, die natuurlijk vooral een langdurige orgie van mateloze eet- en drinklust is. De garnalen zijn een belangrijk onderdeel, want bij de keuze ervan wedijveren de verschillende families onderling om te laten zien wie het meeste geld heeft. Op tafel belanden dan ware kolossen, die we natuurlijk met enorm veel plezier wegwerken (mijn eigen familie is de armste van allemaal, dus onze garnalen kopen we diepgevroren bij de supermarkt, en het verbaast ons niet dat er vaak wat overblijft - uiteindelijk worden ook die altijd opgegeten). Het is hier ook wel de moeite waard om te vermelden dat zelfs binnen dezelfde familie het menu niet elk jaar hetzelfde blijft: zo verschenen bij ons in vijftien jaar tijd tweemaal de garnalen in een klassiek mayonaisecocktail uit de jaren 80, met ananas en een scheutje tabasco, waardoor we ons even allemaal in een goedkope soapserie waanden.
Afb. De zogenaamde concha fina, de populairste schelp uit Malaga, klaargemaakt op de wijze van pil pil, rechtstreeks in de schelp zelf
Afb. Jamón is eigenlijk een soort kerstsnoepgoed, want het begeleidt de hele feestperiode tot aan Driekoningen.
TWEEDE GANG - SOEP
Na de koude voorgerechten komt bij ons altijd soep. Ofwel vissoep, ofwel vleessoep. Bij de vleessoep, die vleessoep heet omdat de bouillon getrokken wordt van kip-, rund- en varkensvlees in de vorm van jamón, worden eerst op de afzonderlijke borden gesneden vlees en blokjes jamón, groente, kikkererwten, aardappelen en gekookt ei geschept, waarna elke disgenoot zelf de ideale verhouding gekookt vlees en groente op zijn bord schept en dat vervolgens overgiet met kokende bouillon. Bij de vissoep, die in ons geval misschien wel het enige echt uitsluitend kerstgerecht is, omdat wij het allemaal alleen met Kerstmis eten en nooit op een ander moment, is de manier van serveren vergelijkbaar met die van de vleessoep, met dit verschil dat er bij de ingrediënten van de soep ook nog croutons worden toegevoegd.
DERDE GANG - DUUR VLEES
Dan komt het vlees aan de beurt, en als ik het over vlees heb, bedoel ik een exclusief stuk rundvlees, meestal ossenhaas, maar vaak ook entrecote, heel snel bereid, mooi rood van binnen, geserveerd met gebakken of geroosterde aardappelen en een pittige saus.
Afb. Het hoogtepunt van het diner is geen vis.
DESSERT - IEDEREEN IN PYJAMA
Tot slot maken we onszelf, verrassend genoeg, meestal helemaal in met het meest kitscherige dessert uit de jaren 80, waar we blijkbaar toch telkens weer met een soort goedkope nostalgie naar teruggrijpen. Het heet Pijama (pyjama) en bestaat uit een Danone-pudding uit de supermarkt, ananas- en perzikcompote en een ongelooflijke hoeveelheid slagroom uit de spuitbus, waar de kinderen aan het eind ook nog eens extra van toevoegen. Een puntje met echt klasse.
